خليفه در عصر كوتاه امارت او تحقق نگرفت ، و در عصر عباسيان نخستين بار عبد الملك بن عبد العزيز بن جريج رومى مشهور به ابن جريج ( بر وزن زبير ) متوفى در بغداد 150 ه 761 م احاديث نبوى روايتى مجاهد و عطاء و اصحاب عبد اللّه بن عباس را در مكه فراهم آورد . ولى خليفه منصور او را جايزه‌يى نداد ، « 1 » و بعد ازين كتب فراوان احاديث تدوين يافت ، كه مخصوصا خراسانيان و مردم دانشمند اين سرزمين درين كار سهم بزرگى داشتند مثلا : [ خراسانيانى كه در تدوين كتب فراوان احاديث نقش داشتند ] عبد اللّه بن مبارك مروى : در مرو خراسان امام محدثان بود ( 118 / 181 ه ) و در سفرهاى دراز خود احاديث و فقه و عربى را فراگرفت ، و نخستين بار كتاب الجهاد را نوشت ( نسخهء خطى ليبزيگ 320 ) و نيز كتاب ديگرى را بنام كتاب الزهد و الرقائق در علم حديث تاليف كرده است ( نسخهء خطى ليبزيگ 295 و مكتبهء فاس 634 و مكتبه سند ) « 2 » مدرسهء ابن مبارك در مرو پرورشگاه رجال بزرگ حديث گرديد ، كه اين علم را در عالم اسلام به اوج خود رسانيدند ، و يكى از شاگردان معروف اين مدرسه ابن راهويه مروزيست كه ما ذكر او را قبلا در مبحث علم قراآت كرده‌ايم . ابن معين سرخسى : مردم خراسان و شاگردان مدرسهء مرو ، نه تنها در نوشتن مسانيد و فراهم آوردن احاديث و تصحيح و تنقيح آن بهره داشتند ، بلكه در علم رجال حديث كه شناسايى راويان و محدثان بدان تعلق دارد نيز كار كردند . و اولين نويسندهء خراسانى درين علم ابن معين ابو زكريا يحيى بن معين مرويست ( 158 / 233 ه ) كه در تمام عالم اسلام بعد از طبقات ابن سعد نويسندهء كتاب دوم تراجم محدثان و تاريخ حيات ايشان شمرده مىشود ، و اصلش از سرخس است ، كه پدرش عامل خراج رى بود ، و تمام ثروتيكه به پسرش ماند ، در راه طلب حديث صرف كرد ، او در بغداد ميزيست و در

--> ( 1 ) - الاحياء غزالى 1 / 101 تذكرة الحفاظ ذهبى 1 / 153 و تاريخ بغداد خطيب 10 / 400 ببعد ( 2 ) - بروكلمان 3 / 153 و الاعلام 4 / 256